Path – Prayatnena Kim Na Labhyate
Line by Line – पाठ का अर्थ
जीवने नास्ति किमपि असाध्यम्।
jīvane nāsti kimapi asādhyam
जीवन में कुछ भी असंभव नहीं है।
प्रयत्नेन सर्वं खलु साध्यम् इति।
prayatnena sarvam khalu sādhyam iti
प्रयत्न से निश्चय ही सब कुछ प्राप्त किया जा सकता है।
कर्मनिष्ठाः जनाः विषमपरिस्थितौ स्वकर्तव्यपथात् विचलिताः न भवन्ति।
karmanishṭhāḥ janāḥ viṣamaparisthitau svakartavyapathāt vicalitāḥ na bhavanti
कर्तव्यनिष्ठ लोग कठिन परिस्थितियों में भी अपने कर्तव्य-पथ से विचलित नहीं होते।
एतेषु कर्मवीरषु सुधाचन्द्र-भागवत् सुब्रहमण्यचन्द्रशेखर-स्टीफनहॉकिंग्सहध्यानां
जीवनम् अस्माकं कृते प्रेरणादायकम् अस्ति।
eteṣu karmavīreṣu sudhācandra–bhāgavat subrahmaṇya-candraśekhara–stīphan-hawking
sahadhyānāṁ jīvanam asmākaṁ kṛte preraṇādāyakam asti
इन कर्मवीरों – सुधाचन्द्रा, भागवत् चन्द्रशेखर और स्टीफन हॉकिंग्स – का जीवन हमारे लिए प्रेरणादायक है।
Sudhachandrah
सुधाचन्द्रः महोदया एका प्रसिद्धा नृत्यकलानिपुणा अभिनेत्री अस्ति।
sudhācandraḥ mahodayā ekā prasiddhā nṛtyakalānipuṇā abhinetrī asti
सुधाचन्द्रा एक प्रसिद्ध नृत्य-कला में निपुण अभिनेत्री हैं।
अस्याः जन्म तमिलभाषाभाषिण्याः अभवत्।
asyāḥ janma tamilabhāṣābhāṣiṇyāḥ abhavat
उनका जन्म तमिल भाषी परिवार में हुआ।
बाल्यकालादेव सा नृत्यशास्त्रं प्रारभत।
bālyakālād eva sā nṛtyaśāstram prārabhat
उन्होंने बचपन से ही नृत्य का अभ्यास प्रारम्भ किया।
दुर्भाग्यवशात् एकस्या दुर्घटनाया तस्याः दक्षिणपादः भग्नः अभवत्।
durbhāgyavaśāt ekasyā durghaṭanāyā tasyāḥ dakṣiṇapādaḥ bhagnaḥ abhavat
दुर्भाग्यवश एक दुर्घटना में उनका दायाँ पैर टूट गया।
प्राणरक्षायै चिकित्सकैः तस्याः दक्षिणपादं परिहृतं पृथक् कृतम्।
prāṇarakṣāyai cikitsakaiḥ tasyāḥ dakṣiṇapādam parihṛtam pṛthak kṛtam
प्राण-रक्षा के लिए डॉक्टरों ने उनका दायाँ पैर अलग कर दिया।
आत्मबलस्य सहाय्येन सा पुनः नर्तनम् आरब्धवती।
ātmabalasya sahāyyena sā punaḥ nartanam ārabdhavatī
आत्मबल के सहारे उन्होंने पुनः नृत्य आरम्भ किया।
इदानीं नर्तने अभिनयेषु च तस्याः कीर्तिः राजते।
idānīm nartane abhinayeṣu ca tasyāḥ kīrtiḥ rājate
आज नृत्य और अभिनय दोनों में उनकी कीर्ति फैली हुई है।
Bhagavat Subrahmanyam Chandrashekharah
भारतीय क्रिकेटक्षेत्रायां ‘स्पिन’ इति कलायाः ऐन्द्रजालिकम्
भागवत्चन्द्रशेखरं को न जानाति।
bhāratīya krikeṭakṣetrāyāṁ ‘spin’ iti kalāyāḥ aindrajālikam
bhāgavatcandraśekharam ko na jānāti
भारतीय क्रिकेट में स्पिन कला के जादूगर चन्द्रशेखर को कौन नहीं जानता।
अस्य जन्म कर्नाटकप्रान्तस्य मैसूरनगरे 17 मई 1945 तमे वर्षे अभवत्।
asya janma karṇāṭaka-prāntasya maisūra-nagare 17 may 1945 tame varṣe abhavat
उनका जन्म कर्नाटक के मैसूर नगर में 17 मई 1945 को हुआ।
बाल्ये एव चन्द्रशेखरः ‘पोलियो’ इति व्याधिना ग्रस्तः।
bālye eva candraśekharaḥ ‘polio’ iti vyādhinā grastaḥ
वे बचपन में ही पोलियो रोग से ग्रस्त हो गए थे।
किन्तु आत्मबलने क्रिकेटस्पर्धायां कण्टकक्षेपविधौ निर्यातः अभवत्।
kintu ātmabalena krikeṭaspar्धāyāṁ kaṇṭakakṣepavidhau niryātaḥ abhavat
फिर भी आत्मबल से वे क्रिकेट में गेंदबाजी के क्षेत्र में निपुण बने।
चन्द्रशेखरः अष्टपञ्चाशत् टेस्ट स्पर्धासु द्विचतुःषष्ट्यधिकद्विशतं विकेटं गृहीत्वान्।
candraśekharaḥ aṣṭapañcāśat test spar्धāsu
dvicatuḥṣaṣṭyadhikadviśatam wicketam gṛhītavān
चन्द्रशेखर ने 58 टेस्ट मैचों में 242 विकेट लिए।
अयं भारतसर्वकारेण ‘पद्मश्री’ इति अलङ्कारेण अर्जुन पुरस्कारैश्च विभूषितः।
ayaṁ bhāratasarvakāreṇa ‘padmaśrī’ iti alaṅkāreṇa
arjuna-puraskāraiś ca vibhūṣitaḥ
उन्हें पद्मश्री और अर्जुन पुरस्कार से सम्मानित किया गया।
Stephen Hawkings
स्टीफनहॉकिंग्स इति नाम्ना सुप्रसिद्धस्य आइंस्टीनतुल्य वैज्ञानिकस्य जन्म
1942 तमे वर्षे जनवरीमासस्य अष्टमे दिनाङ्के अभवत्।
stīphan-hawkings iti nāmnā suprasiddhasya āinsṭīn-tulya vaijñānikasya
janma 1942 tame varṣe janavārī-māsasya aṣṭame dināṅke abhavat
स्टीफन हॉकिंग्स नामक आइंस्टीन के समान महान वैज्ञानिक का जन्म
8 जनवरी 1942 को हुआ।
सः मोटर न्यूरान् इति असाध्यरोगेण ग्रस्तः सन् अपि आत्मबलने
स्वकीयं लक्ष्यं प्राप्तुं संघर्षं न त्यक्तवान्।
saḥ motor-nyūrān iti asādhyarogeṇa grastaḥ san api
ātmabalena svakīyaṁ lakṣyaṁ prāptuṁ saṅgharṣaṁ na tyaktavān
मोटर न्यूरॉन जैसे असाध्य रोग से पीड़ित होने पर भी उन्होंने संघर्ष नहीं छोड़ा।
‘हॉकिंग् विकिरणम्’ इति अस्य विशिष्टं योगदानम्।
‘hawking vikiraṇam’ iti asya viśiṣṭaṁ yogadānam
‘हॉकिंग विकिरण’ उनका विशेष योगदान है।
कठिन शब्दार्थ (25+)
| संस्कृत | Pronunciation | हिंदी अर्थ |
|---|---|---|
| असाध्यम् | asādhyam | असंभव |
| प्रयत्नेन | prayatnena | प्रयास से |
| कर्मनिष्ठाः | karmaniṣṭhāḥ | कर्तव्यनिष्ठ |
| विषमपरिस्थितौ | viṣamaparisthitau | कठिन परिस्थिति में |
| स्वकर्तव्यपथात् | svakartavyapathāt | कर्तव्य मार्ग से |
| प्रेरणादायकम् | preraṇādāyakam | प्रेरणा देने वाला |
| दुर्घटना | durghaṭanā | हादसा |
| पृथक्कृतम् | pṛthak-kṛtam | अलग किया गया |
| आत्मबलम् | ātmabalam | आंतरिक शक्ति |
| ऐन्द्रजालिकम् | aindrajālikam | जादूगर |
| व्याधिना | vyādhinā | रोग से |
| मणिबन्धः | maṇibandhaḥ | कलाई |
| कण्टकक्षेपविधिः | kaṇṭakakṣepavidhiḥ | गेंदबाजी |
| निर्यातः | niryātaḥ | निपुण |
| अद्वितीयः | advitīyaḥ | अद्भुत |
| अलङ्कारः | alaṅkāraḥ | सम्मान |
| अशक्तः | aśaktaḥ | कमज़ोर |
| संघर्षः | saṅgharṣaḥ | संघर्ष |
| उद्योगेन | udyogena | परिश्रम से |
| धैर्येण | dhairyena | धैर्य से |
| आत्मविश्वासेन | ātmaviśvāsena | आत्मविश्वास से |
| सोपानभ्यः | sopānabhyaḥ | सीढ़ी से |
| महापुरुषः | mahāpuruṣaḥ | महान व्यक्ति |
| विकिरणम् | vikiraṇam | रेडिएशन |
1. उच्चारणं कृत्वा पुस्तिकायां च लिखत
असाध्यम्
asādhyam
जो प्राप्त न हो सके, कठिन
विषमपरिस्थितौ
viṣama-paristhitau
कठिन परिस्थिति में
आत्मबलने
ātmabalena
आत्मिक शक्ति से
कण्टकक्षेपविधिः
kaṇṭaka-kṣepa-vidhiḥ
गेंदबाजी की विधि
द्विचतुःषष्ट्यधिकद्विशतं
dvichatuḥṣaṣṭy-adhika-dviśatam
दो सौ बयालीस (242)
2. एकपदेन उत्तरत
प्रश्न
सुधाचन्द्रमहिलायाः जन्म कस्मिन् परिवारे अभवत्?
sudhācandra-mahilāyāḥ janma kasmin parivāre abhavat
सुधाचन्द्रा का जन्म किस परिवार में हुआ?
उत्तर:
तमिलभाषाभाषिण्यां
tamilabhāṣābhāṣiṇyām
तमिल भाषी परिवार में
प्रश्न
कस्यां कलायां सा अपूर्वं प्रतिभां प्राप्तवती?
kasyāṁ kalāyāṁ sā apūrvaṁ pratibhām prāptavatī
उसने किस कला में अपूर्व प्रतिभा प्राप्त की?
नृत्यकलायाम्
nṛtya-kalāyām
नृत्य कला में
प्रश्न
चन्द्रशेखरः टेस्टस्पर्धासु कति विकेटं गृहीतवान्?
candraśekharaḥ test-spardhāsu kati wicketam gṛhītavān
चन्द्रशेखर ने कितने विकेट लिए?
द्विचतुःषष्ट्यधिकद्विशतं
dvichatuḥṣaṣṭy-adhika-dviśatam
242 विकेट
प्रश्न
1978 तमे वर्षे अयं केन पुरस्कारैण सम्मानितः?
1978 tame varṣe ayaṁ kena puraskāreṇa sammānitaḥ
1978 में इन्हें किस पुरस्कार से सम्मानित किया गया?
पद्मश्री-अर्जुनपुरस्कारैः
padmaśrī-arjuna-puraskāraiḥ
पद्मश्री एवं अर्जुन पुरस्कार
प्रश्न
स्टीफनहॉकिंग्सः कस्य विषयम् अधिकृत्य शोधकार्यं कृतवान्?
stīphan-hawkingsḥ kasya viṣayam adhikṛtya śodhakāryam kṛtavān
हॉकिंग्स ने किस विषय पर शोध किया?
ब्लैकहोल-विषयम्
blackhole-viṣayam
ब्लैकहोल विषय पर
3. पूर्णवाक्येन उत्तरत
सुधाचन्द्रा महोदया का अस्ति?
sudhācandrā mahodayā kā asti
सुधाचन्द्रा कौन हैं?
सुधाचन्द्रा महोदया एका नृत्यकलानिपुणा अभिनेत्री अस्ति।
sudhācandrā mahodayā ekā nṛtyakalānipuṇā abhinetrī asti
सुधाचन्द्रा एक नृत्य-कला में निपुण अभिनेत्री हैं।
भागवत् चन्द्रशेखरः केन विभूषितः?
bhāgavat candraśekharaḥ kena vibhūṣitaḥ
चन्द्रशेखर को किससे सम्मानित किया गया?
सः पद्मश्री-अर्जुनपुरस्कारैः विभूषितः।
saḥ padmaśrī-arjuna-puraskāraiḥ vibhūṣitaḥ
उन्हें पद्मश्री व अर्जुन पुरस्कार मिला।
4. सन्धिविच्छेदं कुरुत
पृथक्कृतम्
pṛthak + kṛtam
अलग + किया हुआ
स्वात्मबलने
sva + ātma + balena
अपने आत्मबल से
प्रभावितोऽभवत्
prabhāvitaḥ + abhavat
प्रभावित हो गया
रुग्ण्यापि
rugṇyā + api
बीमार होने पर भी
5. मञ्जूषातः पदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत
(क) सुधाचन्द्रा महोदया एका सुप्रसिद्धा अभिनेत्री अस्ति।
(ख) इदानीं तस्याः कीर्तिः नर्तने अभिनयेषु च राजते।
(ग) चन्द्रशेखरः अष्टपञ्चाशत् टेस्ट स्पर्धासु द्विचतुःषष्ट्यधिकद्विशतं विकेटं गृहीतवान्।
(घ) स्टीफनहॉकिंग्सः स्व अध्ययनकाले शोधकार्यं निर्मितवान्।
6. संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत
बाल्यकाल से सुधाचन्द्रा ने नृत्य का अभ्यास प्रारम्भ किया।
बाल्यकालादेव सुधाचन्द्रा नृत्याभ्यासं प्रारभत।
bālyakālād eva sudhācandrā nṛtyābhyāsaṁ prārabhat
हम मेहनत, साहस और धैर्य से लक्ष्य प्राप्त कर सकते हैं।
वयं उद्योगेन साहसेन धैर्येण च लक्ष्यं प्राप्तुं शक्नुमः।
vayaṁ udyogena sāhasena dhairyena ca lakṣyaṁ prāptuṁ śaknumaḥ
7. वाक्यरचनां कुरुत
कर्नाटक
karṇāṭaka
कर्नाटक भारतस्य राज्यं अस्ति।
अद्वितीय
advitīya
चन्द्रशेखरः क्रिकेटे अद्वितीयः आसीत्।
संगणक
saṅgaṇaka
संगणकः अध्ययनाय उपयोगी अस्ति।
यंत्रम्
yantram
यंत्रं कार्यं सुलभं करोति।