यह पाठ वाराणसी नगरी के धार्मिक, सांस्कृतिक और शैक्षिक महत्व को स्पष्ट करता है।वाराणसी केवल एक तीर्थस्थान ही नहीं, बल्कि ज्ञान, साधना और परम्परा का महान् केन्द्र है।यहाँ धर्म, विद्या और संस्कारों की दीर्घ परम्परा विद्यमान है।
Path – Varanasi Nagari
चतुर्दशः पाठः
Chaturdaśaḥ pāṭhaḥ
चौदहवाँ पाठ
वाराणसी नगरी
Vārāṇasī nagarī
वाराणसी नगर
अस्माकं देशे बहूनि तीर्थस्थानानि सन्ति।
Asmākaṁ deśe bahūni tīrthasthānāni santi
हमारे देश में बहुत से तीर्थस्थान हैं।
तेषु वाराणसी एकं प्रसिद्धं तीर्थस्थानम् अस्ति।
Teṣu Vārāṇasī ekaṁ prasiddhaṁ tīrthasthānam asti
उनमें वाराणसी एक प्रसिद्ध तीर्थस्थान है।
इदं काशीति नाम्नापि प्रसिद्धं वर्तते।
Idaṁ kāśīti nāmnāpi prasiddhaṁ vartate
यह काशी नाम से भी प्रसिद्ध है।
अनेकेषु प्राचीनग्रन्थेषु अस्य महिमा वर्णितः।
Anekeṣu prācīna-grantheṣu asya mahimā varṇitaḥ
अनेक प्राचीन ग्रंथों में इसकी महिमा वर्णित है।
स्कन्दपुराणस्य काशीखण्डे अस्याः वाराणस्याः विस्तरेण वर्णनं विहितम्।
Skandapurāṇasya kāśīkhaṇḍe asyāḥ vārāṇasyāḥ vistareṇa varṇanaṁ vihitam
स्कंदपुराण के काशीखण्ड में इस वाराणसी का विस्तार से वर्णन किया गया है।
इयं नगरी गङ्गायाः तटे विराजमाना अस्ति।
Iyaṁ nagarī Gaṅgāyāḥ taṭe virājamānā asti
यह नगर गंगा के तट पर स्थित है।
अत्र विश्वनाथस्य प्रसिद्धं मन्दिरम् अस्ति।
Atra Viśvanāthasya prasiddhaṁ mandiram asti
यहाँ विश्वनाथ का प्रसिद्ध मंदिर है।
अन्यानि अपि बहूनि देवमन्दिराणि सन्ति।
Anyāni api bahūni devamandirāṇi santi
यहाँ अन्य भी बहुत से देव-मंदिर हैं।
यथा—संकटमोचन-मन्दिरम्।
Yathā—Saṅkaṭamocana-mandiram
जैसे—संकटमोचन मंदिर।
नवनिर्मित-विश्वनाथ-मन्दिरम्।
Navanirmita-Viśvanātha-mandiram
नव-निर्मित विश्वनाथ मंदिर।
दुर्गा-मन्दिरम्।
Durgā-mandiram
दुर्गा मंदिर।
कालभैरव-मन्दिरम्।
Kālabhairava-mandiram
कालभैरव मंदिर।
तुलसीमानस-मन्दिरम् च।
Tulasīmānasa-mandiram ca
और तुलसीमानस मंदिर।
वाराणस्यां गङ्गा उत्तरवाहिनी जाता।
Vārāṇasyāṁ Gaṅgā uttaravāhinī jātā
वाराणसी में गंगा उत्तर की ओर बहती है।
तस्याः तीरे अनेकाः मनोहराः घाटाः सन्ति।
Tasyāḥ tīre anekāḥ manoharāḥ ghāṭāḥ santi
उसके तट पर अनेक मनोहर घाट हैं।
यत्र प्रातः सन्ध्याकाले च महान् जनसमुदायः आगच्छति।
Yatra prātaḥ sandhyākāle ca mahān janasamudāyaḥ āgacchati
जहाँ प्रातः और सायंकाल में बड़ी जन-भीड़ आती है।
अत्र तीर्थयात्रिणः स्नानाय श्राद्धक्रियाः कुर्वन्ति।
Atra tīrthayātriṇaḥ snānāya śrāddhakriyāḥ kurvanti
यहाँ तीर्थयात्री स्नान और श्राद्ध कर्म करते हैं।
शिवरात्रौ अत्र विशेषरूपेण मेला जायते।
Śivarātrau atra viśeṣarūpeṇa melā jāyate
शिवरात्रि पर यहाँ विशेष रूप से मेला लगता है।
अत्र गङ्गायां स्नानाय श्रीविश्वनाथस्य दर्शनाय च जनाः आगच्छन्ति।
Atra Gaṅgāyāṁ snānāya Śrīviśvanāthasya darśanāya ca janāḥ āgacchanti
यहाँ लोग गंगा स्नान और श्री विश्वनाथ के दर्शन के लिए आते हैं।
वाराणसी भारतस्य सुप्रसिद्धं पुरातनं विद्याकेन्द्रमपि अस्ति।
Vārāṇasī Bhāratasya suprasiddhaṁ purātanaṁ vidyā-kendram api asti.
वाराणसी भारत का अत्यंत प्रसिद्ध प्राचीन शिक्षा-केंद्र भी है।
अत्र प्राचीनकालात् पठन-पाठनस्य परम्परा राजते।
Atra prācīna-kālāt paṭhana-pāṭhanasya paramparā rājate.
यहाँ प्राचीन काल से अध्ययन-अध्यापन की परंपरा चली आ रही है।
अत्र अनेके विद्वांसः पण्डिताः जाताः।
Atra aneke vidvāṁsaḥ paṇḍitāḥ jātāḥ.
यहाँ अनेक विद्वान और पंडित उत्पन्न हुए हैं।
अद्यापि अत्रस्थानां पण्डितानां देशे विदेशे प्रतिष्ठा भवति।
Adyāpi atra-sthānāṁ paṇḍitānāṁ deśe videśe pratiṣṭhā bhavati.
आज भी यहाँ के पंडितों की देश-विदेश में प्रतिष्ठा है।
विश्वविख्यातं काशी-हिन्दू-विश्वविद्यालयः अत्र विराजते।
Viśva-vikhyātaṁ Kāśī-Hindu-Viśva-vidyālayaḥ atra virājate.
विश्वविख्यात काशी हिन्दू विश्वविद्यालय यहाँ स्थित है।
संस्कृत-शिक्षायाः प्रसिद्धं केन्द्रम्—सम्पूर्णानन्द-संस्कृत-विश्वविद्यालयः अपि अत्र अस्ति।
Saṁskṛta-śikṣāyāḥ prasiddhaṁ kendram — Sampūrṇānanda-Saṁskṛta-Viśva-vidyālayaḥ api atra asti.
संस्कृत शिक्षा का प्रसिद्ध केंद्र सम्पूर्णानन्द संस्कृत विश्वविद्यालय भी यहाँ है।
अत्र महात्मा-गान्धी-काशी-विद्यापीठम् अपि अस्ति।
Atra Mahātmā-Gāndhī-Kāśī-Vidyāpīṭham api asti.
यहाँ महात्मा गाँधी काशी विद्यापीठ भी स्थित है।
अत्र अनेकानि पर्यटनस्थानानि सन्ति।
Atra anekāni paryaṭana-sthānāni santi.
यहाँ अनेक पर्यटन स्थल हैं।
विश्वप्रसिद्धं सारनाथ-स्थानम् अपि अत्रैव अस्ति, यत्र भगवान् बुद्धः प्रथमं ज्ञानोपदेशं शिष्यान् अददात्।
Viśva-prasiddhaṁ Sārnātha-sthānam api atraiva asti, yatra Bhagavān Buddhaḥ prathamaṁ jñānopadeśaṁ śiṣyān adadāt.
विश्वप्रसिद्ध सारनाथ स्थान भी यहीं है, जहाँ भगवान बुद्ध ने अपने शिष्यों को प्रथम उपदेश दिया था।
अत्र ‘भारत-माता’ इति नामकं मन्दिरम् अपि अस्ति।
Atra ‘Bhārata-mātā’ iti nāmakaṁ mandiram api asti.
यहाँ ‘भारत माता’ नामक मंदिर भी स्थित है।
वाराणसी अस्माकं पवित्रं तीर्थस्थानम्, विद्या-विश्वविद्यालयानां केन्द्रम्, तुलसीदासस्य, कबीरदासस्य, रविदासस्य च साधनाभूमिः तथा मुक्ति-दायिनी नगरी अस्ति।
Vārāṇasī asmākaṁ pavitraṁ tīrtha-sthānam, vidyā-viśva-vidyālayānāṁ kendram, Tulsīdāsasya, Kabīrdāsasya, Ravidāsasya ca sādhana-bhūmiḥ tathā mukti-dāyinī nagarī asti.
वाराणसी हमारा पवित्र तीर्थस्थल है, शिक्षा-विश्वविद्यालयों का केंद्र है, तुलसीदास, कबीरदास और रविदास की साधना-भूमि तथा मोक्ष प्रदान करने वाली नगरी है।
शब्दार्थः
| Sanskrit | Pronunciation | Hindi Meaning |
|---|---|---|
| तीर्थस्थानम् | Tīrthasthānam | पवित्र स्थान |
| प्रसिद्धम् | Prasiddham | प्रसिद्ध |
| महिमा | Mahimā | महानता |
| प्राचीन | Prācīna | पुराना |
| ग्रन्थ | Grantha | पुस्तक |
| विस्तरेण | Vistareṇa | विस्तार से |
| विराजमाना | Virājamānā | स्थित |
| तीर | Tīra | किनारा |
| मन्दिरम् | Mandiram | मंदिर |
| घाटाः | Ghāṭāḥ | घाट |
| जनसमुदायः | Janasamudāyaḥ | भीड़ |
| श्रद्धालवः | Śraddhālavaḥ | भक्त |
| केन्द्रम् | Kendram | केंद्र |
| विश्वविद्यालयः | Viśvavidyālayaḥ | यूनिवर्सिटी |
| पर्यटनम् | Paryaṭanam | पर्यटन |
| पुरातनम् | Purātanam | प्राचीन |
| नगरम् | Nagaram | शहर |
| विद्या | Vidyā | शिक्षा |
| संस्कृत | Saṁskṛta | संस्कृत भाषा |
| तीर्थ | Tīrtha | पवित्र स्थान |
| महान् | Mahān | बड़ा |
| अस्ति | Asti | है |
| सन्ति | Santi | हैं |
| आगच्छति | Āgacchati | आता है |
| आगच्छन्ति | Āgacchanti | आते हैं |
अभ्यास
अभ्यासः (Practice – Line by Line)
प्रश्न 1
उच्चारणं कृत्वा पुस्तिकायां च लिखत—
Uccāraṇaṁ kṛtvā pustikāyāṁ ca likhata
उच्चारण करके कॉपी में लिखिए।
उत्तर:
काशीनामापि स्कन्दपुराणस्य विद्याकेन्द्रमपि।
Kāśī nāmāpi Skandapurāṇasya vidyākendram api
काशी स्कन्दपुराण में वर्णित एक विद्या का केन्द्र भी है।
मुक्तिक्षेत्रं श्रूयते पत्रप्रजाः।
Muktikṣetraṁ śrūyate patraprajāḥ
काशी को मुक्ति का क्षेत्र कहा जाता है, ऐसा जनसाधारण में प्रसिद्ध है।
Kāśī nāmāpi Skandapurāṇasya vidyākendram api
काशी स्कन्दपुराण में वर्णित एक विद्या का केन्द्र भी है।
मुक्तिक्षेत्रं श्रूयते पत्रप्रजाः।
Muktikṣetraṁ śrūyate patraprajāḥ
काशी को मुक्ति का क्षेत्र कहा जाता है, ऐसा जनसाधारण में प्रसिद्ध है।
प्रश्न 2
पूर्णवाक्येन उत्तरत—
Pūrṇavākyena uttarata
पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए।
(क) इयं नगरी कस्याः पवित्रे विराजमाना अस्ति ?
Iyaṁ nagarī kasyāḥ pavitre virājamānā asti?
यह नगरी किसके पवित्र तट पर स्थित है?
उत्तर: इयं नगरी गङ्गायाः पवित्रे तटे विराजमाना अस्ति।
Iyaṁ nagarī Gaṅgāyāḥ pavitre taṭe virājamānā asti
यह नगरी गंगा के पवित्र तट पर स्थित है।
(ख) पिण्डदान-श्राद्धक्रिया कुत्र भवति ?
Piṇḍadāna-śrāddhakriyā kutra bhavati?
पिण्डदान और श्राद्ध की क्रिया कहाँ होती है?
उत्तर: पिण्डदान-श्राद्धक्रिया वाराणस्यां भवति।
Piṇḍadāna-śrāddhakriyā Vārāṇasyāṁ bhavati
पिण्डदान और श्राद्ध की क्रिया वाराणसी में होती है।
(ग) भारतमाता-मन्दिरं कुत्र अस्ति ?
Bhāratamātā-mandiraṁ kutra asti?
भारत माता का मंदिर कहाँ है?
उत्तर: भारत-माता-मन्दिरं वाराणस्यां अस्ति।
Bhārata-mātā-mandiraṁ Vārāṇasyāṁ asti
भारत माता का मंदिर वाराणसी में है।
(घ) भगवान् बुद्धः प्रथमं ज्ञानोपदेशं कुत्र अददात् ?
Bhagavān Buddhaḥ prathamaṁ jñānopadeśaṁ kutra adadāt?
उत्तर: भगवान बुद्ध ने पहला ज्ञानोपदेश कहाँ दिया?
भगवान् बुद्धः सारनाथे प्रथमं ज्ञानोपदेशं अददात्।
Bhagavān Buddhaḥ Sārnāthe prathamaṁ jñānopadeśaṁ adadāt
भगवान बुद्ध ने सारनाथ में पहला ज्ञानोपदेश दिया।
Iyaṁ nagarī kasyāḥ pavitre virājamānā asti?
यह नगरी किसके पवित्र तट पर स्थित है?
उत्तर: इयं नगरी गङ्गायाः पवित्रे तटे विराजमाना अस्ति।
Iyaṁ nagarī Gaṅgāyāḥ pavitre taṭe virājamānā asti
यह नगरी गंगा के पवित्र तट पर स्थित है।
(ख) पिण्डदान-श्राद्धक्रिया कुत्र भवति ?
Piṇḍadāna-śrāddhakriyā kutra bhavati?
पिण्डदान और श्राद्ध की क्रिया कहाँ होती है?
उत्तर: पिण्डदान-श्राद्धक्रिया वाराणस्यां भवति।
Piṇḍadāna-śrāddhakriyā Vārāṇasyāṁ bhavati
पिण्डदान और श्राद्ध की क्रिया वाराणसी में होती है।
(ग) भारतमाता-मन्दिरं कुत्र अस्ति ?
Bhāratamātā-mandiraṁ kutra asti?
भारत माता का मंदिर कहाँ है?
उत्तर: भारत-माता-मन्दिरं वाराणस्यां अस्ति।
Bhārata-mātā-mandiraṁ Vārāṇasyāṁ asti
भारत माता का मंदिर वाराणसी में है।
(घ) भगवान् बुद्धः प्रथमं ज्ञानोपदेशं कुत्र अददात् ?
Bhagavān Buddhaḥ prathamaṁ jñānopadeśaṁ kutra adadāt?
उत्तर: भगवान बुद्ध ने पहला ज्ञानोपदेश कहाँ दिया?
भगवान् बुद्धः सारनाथे प्रथमं ज्ञानोपदेशं अददात्।
Bhagavān Buddhaḥ Sārnāthe prathamaṁ jñānopadeśaṁ adadāt
भगवान बुद्ध ने सारनाथ में पहला ज्ञानोपदेश दिया।
प्रश्न 3
मञ्जूषातः पदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत—
Mañjūṣātaḥ padāni citvā vākyāni pūrayata
मंजूषा से शब्द चुनकर वाक्य पूरे कीजिए।
मञ्जूषा — जनसमुदायः, विद्याकेन्द्रमपि, विश्वविख्यातः, मनोहराः, काशीखण्डे
Mañjūṣā — janasamudāyaḥ, vidyākendram api, viśvavikhyātaḥ, manoharāḥ, Kāśīkhaṇḍe
मंजूषा — जनसमुदाय, विद्या केन्द्र, विश्वविख्यात, मनोहर, काशीखण्ड में
उत्तर:
(क) स्कन्दपुराणस्य अस्याः वाराणस्याः विस्तरेण वर्णनं वर्तते।
Skandapurāṇasya Kāśīkhaṇḍe asyāḥ Vārāṇasyāḥ vistareṇa varṇanaṁ vartate
स्कन्दपुराण के काशीखण्ड में वाराणसी का विस्तार से वर्णन है।
(ख) वाराणसी नगरी अस्ति।
Vārāṇasī viśvavikhyātā nagarī asti
वाराणसी विश्वविख्यात नगरी है।
(ग) अत्र घाटाः सन्ति।
Atra manoharāḥ ghāṭāḥ santi
यहाँ मनोहर घाट हैं।
(घ) अत्र प्रातः सायंकाले आगच्छति।
Atra prātaḥ sāyaṁkāle janasamudāyaḥ āgacchati
यहाँ सुबह-शाम लोगों की भीड़ आती है।
(ङ) वाराणसी अस्ति।
Vārāṇasī vidyākendram api asti
वाराणसी विद्या का केन्द्र भी है।
Skandapurāṇasya Kāśīkhaṇḍe asyāḥ Vārāṇasyāḥ vistareṇa varṇanaṁ vartate
स्कन्दपुराण के काशीखण्ड में वाराणसी का विस्तार से वर्णन है।
(ख) वाराणसी नगरी अस्ति।
Vārāṇasī viśvavikhyātā nagarī asti
वाराणसी विश्वविख्यात नगरी है।
(ग) अत्र घाटाः सन्ति।
Atra manoharāḥ ghāṭāḥ santi
यहाँ मनोहर घाट हैं।
(घ) अत्र प्रातः सायंकाले आगच्छति।
Atra prātaḥ sāyaṁkāle janasamudāyaḥ āgacchati
यहाँ सुबह-शाम लोगों की भीड़ आती है।
(ङ) वाराणसी अस्ति।
Vārāṇasī vidyākendram api asti
वाराणसी विद्या का केन्द्र भी है।
प्रश्न 4
अधोलिखितानि पदानि आधृत्य वाक्यानि रचयत—
Adholikhitāni padāni ādhṛtya vākyāni racayata
नीचे दिए गए शब्दों से वाक्य बनाइए।
(क) तीर्थस्थानानि (ख) बहूनि (ग) अनेकानि (घ) मन्दिराणि
(ka) tīrthasthānāni (kha) bahūni (ga) anekāni (gha) mandirāṇi
(क) तीर्थस्थान (ख) बहुत से (ग) अनेक (घ) मंदिर
उत्तर:
भारतदेशे बहूनि तीर्थस्थानानि सन्ति।
Bhāratadeśe bahūni tīrthasthānāni santi
भारत देश में बहुत से तीर्थस्थान हैं।
वाराणस्यां अनेकानि मन्दिराणि सन्ति।
Vārāṇasyāṁ anekāni mandirāṇi santi
वाराणसी में अनेक मंदिर हैं।
Bhāratadeśe bahūni tīrthasthānāni santi
भारत देश में बहुत से तीर्थस्थान हैं।
वाराणस्यां अनेकानि मन्दिराणि सन्ति।
Vārāṇasyāṁ anekāni mandirāṇi santi
वाराणसी में अनेक मंदिर हैं।
प्रश्न 5
भिन्नवर्गस्य पदं चिनुत—
Bhinnavargasya padaṁ cinuta
भिन्न वर्ग का शब्द चुनिए।
उत्तर:
(क) पुस्तकम्, कलमः, मित्रम्, चित्रम् → मित्रम्
mitram
मित्र (जीव) अन्य निर्जीव वस्तुओं से भिन्न है।
(ख) जलचरः, भूचरः, खेचरः, निशाचरः → खेचरः
khecaraḥ
खेचर (आकाश में चलने वाला) अन्य से भिन्न है।
(ग) शिक्षिका, अध्यापिका, उपदेशिका, पुस्तिका → पुस्तिका
pustikā
पुस्तिका व्यक्ति नहीं है।
(घ) तीर्थस्थानानि, घटानि, मन्दिराणि, मनोहराणि → मनोहराणि
manoharāṇi
मनोहराणि विशेषण है।
mitram
मित्र (जीव) अन्य निर्जीव वस्तुओं से भिन्न है।
(ख) जलचरः, भूचरः, खेचरः, निशाचरः → खेचरः
khecaraḥ
खेचर (आकाश में चलने वाला) अन्य से भिन्न है।
(ग) शिक्षिका, अध्यापिका, उपदेशिका, पुस्तिका → पुस्तिका
pustikā
पुस्तिका व्यक्ति नहीं है।
(घ) तीर्थस्थानानि, घटानि, मन्दिराणि, मनोहराणि → मनोहराणि
manoharāṇi
मनोहराणि विशेषण है।
6. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत—
(क) अत्र विश्वनाथस्य प्रसिद्धं मन्दिरम् अस्ति।
Atra viśvanāthasya prasiddhaṁ mandiram asti.
यहाँ विश्वनाथ का प्रसिद्ध मंदिर है।
उत्तर:
अत्र कस्य प्रसिद्धं मन्दिरम् अस्ति ?
Atra kasya prasiddhaṁ mandiram asti?
यहाँ किसका प्रसिद्ध मंदिर है?
(ख) शिक्षायाः विश्वविख्यातं केन्द्रम् हिन्दू-विश्वविद्यालयः अस्ति।
Śikṣāyāḥ viśvavikhyātaṁ kendram hindu-viśvavidyālayaḥ asti.
शिक्षा का विश्वविख्यात केंद्र हिन्दू विश्वविद्यालय है।
उत्तर:
हिन्दू-विश्वविद्यालयः कस्याः विश्वविख्यातं केन्द्रम् अस्ति ?
Hindu-viśvavidyālayaḥ kasyāḥ viśvavikhyātaṁ kendram asti?
हिन्दू विश्वविद्यालय किसका विश्वविख्यात केंद्र है?
(ग) भगवान् बुद्धः प्रथमं ज्ञानोपदेशं शिष्यान् अददात्।
Bhagavān Buddhaḥ prathamaṁ jñānopadeśaṁ śiṣyān adadāt.
भगवान बुद्ध ने प्रथम उपदेश शिष्यों को दिया।
उत्तर:
कः प्रथमं ज्ञानोपदेशं शिष्यान् अददात् ?
Kaḥ prathamaṁ jñānopadeśaṁ śiṣyān adadāt?
किसने प्रथम ज्ञानोपदेश शिष्यों को दिया?
(घ) वाराणसी अस्माकं पवित्रं तीर्थस्थानम् अस्ति।
Vārāṇasī asmākaṁ pavitraṁ tīrthasthānam asti.
वाराणसी हमारा पवित्र तीर्थस्थान है।
उत्तर:
का अस्माकं पवित्रं तीर्थस्थानम् अस्ति ?
Kā asmākaṁ pavitraṁ tīrthasthānam asti?
हमारा पवित्र तीर्थस्थान कौन-सी है?
7. उदाहरणानुसारं रूपाणि लिखत—
प्रथमा: पथः, पथौ, पथाः
Prathamā: pathaḥ, pathau, pathāḥ
प्रथमा विभक्ति – एकवचन, द्विवचन, बहुवचन
उत्तर:
यशः, यशः, यशसी, यशांसि
Yaśaḥ, yaśaḥ, yaśasī, yaśāṁsi
यश के प्रथमा रूप
द्वितीया: फलम्, फले, फलानि
Dvitīyā: phalam, phale, phalāni
द्वितीया विभक्ति के उदाहरण
उत्तर:
वनम्, वनम्, वने, वनानि
Vanam, vanam, vane, vanāni
वन शब्द के द्वितीया रूप
तृतीया: केन, कायाभ्याम्, कैः
Tṛtīyā: kena, kāyābhyām, kaiḥ
तृतीया विभक्ति के उदाहरण
उत्तर:
ज्ञानेन, ज्ञानाभ्याम्, ज्ञानैः
Jñānena, jñānābhyām, jñānaiḥ
ज्ञान शब्द के तृतीया रूप
चतुर्थी: मधु, मधुभ्याम्, मधुभ्यः
Caturthī: madhu, madhubhyām, madhubhyaḥ
चतुर्थी विभक्ति के उदाहरण
उत्तर:
गुरवे, गुरुभ्याम्, गुरुभ्यः
Gurave, gurubhyām, gurubhyaḥ
गुरु शब्द के चतुर्थी रूप
पञ्चमी: वाराणस्याः, वाराणश्याम्, वाराणस्यः
Pañcamī: vārāṇasyāḥ, vārāṇasyām, vārāṇasyaḥ
पञ्चमी विभक्ति के उदाहरण
उत्तर:
गृहात्, गृहाभ्याम्, गृहेभ्यः
Gṛhāt — gṛhābhyām, gṛhebhyaḥ
गृह शब्द के पञ्चमी रूप
षष्ठी: मुखस्य, मुखयोः, मुखानाम्
Ṣaṣṭhī: mukhasya, mukhayoḥ, mukhānām
षष्ठी विभक्ति के उदाहरण
उत्तर:
ज्ञानस्य, ज्ञानयोः, ज्ञानानाम्
Jñānasya — jñānayoḥ, jñānānām
ज्ञान शब्द के षष्ठी रूप
सप्तमी: मित्रे, मित्रयोः, मित्रेषु
Saptamī: mitre, mitrayoḥ, mitreṣu
सप्तमी विभक्ति के उदाहरण
उत्तर:
ज्ञाने, ज्ञानयोः, ज्ञानेषु
Jñāne, jñānayoḥ, jñāneṣu
ज्ञान शब्द के सप्तमी रूप