षोडशः पाठः – अभ्यासः (समाधान सहित)
1. उच्चारणं कृत्वा पुस्तिकायां च लिखत
व्यवस्थितरिया अतिक्रमणकारिणी विषमपरिस्थिति । सीमानियन्त्रणरेखायाः भारतीयसेनाबलेन प्राणोत्सर्गम् । Vyavasthitriyā atikramṇakāriṇī viṣama-paristhitiḥ | Sīmā-niyantraṇa-rekhāyāḥ bhāratīya-senābalena prāṇotsargaḥ | अव्यवस्थित और अतिक्रमण करने वाली कठिन परिस्थिति। नियंत्रण रेखा पर भारतीय सेना द्वारा किया गया बलिदान।2. एकपदेन उत्तरत
(क) कारगिलस्थलं कस्मिन् राज्ये अस्ति ? Kārgila-sthalaṁ kasmin rājyē asti? कारगिल स्थान किस राज्य में है?
जम्मु-काश्मीरे।
Jammu-Kāśmīre.
जम्मू-कश्मीर में।
(ख) भारतीयगुप्तचरविभागः कस्य देशस्य विमानं दृष्टमासीत् ?
Bhāratīya-guptacara-vibhāgaḥ kasya deśasya vimānaṁ dṛṣṭam āsīt?
भारतीय गुप्तचर विभाग ने किस देश का विमान देखा?
पाकिस्तानस्य।
Pākistānasya.
पाकिस्तान का।
(ग) शान्तिप्रियाः के सन्ति ?
Śānti-priyāḥ kē santi?
शांतिप्रिय कौन हैं?
भारतीयाः।
Bhāratīyāḥ.
भारतीय।
(घ) समारोहे वयं कान् स्मरामः ?
Samārōhē vayaṁ kān smarāmaḥ?
समारोह में हम किन्हें याद करते हैं?
सैनिकान्।
Sainikān.
सैनिकों को।
3. पूर्णवाक्येन उत्तरत
(क) कारगिल-युद्धं कस्मिन् वर्षे अभवत् ? Kārgil-yuddhaṁ kasmin varṣē abhavat? कारगिल युद्ध किस वर्ष हुआ?
कारगिल-युद्धं १९९९ तमे वर्षे अभवत्।
Kārgil-yuddhaṁ 1999 tamē varṣē abhavat.
कारगिल युद्ध 1999 में हुआ।
(ख) पाकिस्तानस्य विमानं कुत्र दृष्टमासीत् ?
Pākistānasya vimānaṁ kutra dṛṣṭam āsīt?
पाकिस्तान का विमान कहाँ देखा गया?
पाकिस्तानस्य विमानं नियन्त्रणरेखायाः समीपे दृष्टमासीत्।
Niyantraṇa-rekhāyāḥ samīpē dṛṣṭam āsīt.
नियंत्रण रेखा के पास देखा गया।
(ग) आरम्भे पाकिस्तानं किं न अङ्गीकृतवत् ?
Ārambhē Pākistānaṁ kiṁ na aṅgīkṛtavat?
आरंभ में पाकिस्तान ने क्या स्वीकार नहीं किया?
आरम्भे पाकिस्तानं आक्रमणं न अङ्गीकृतवत्।
Ārambhē ākramaṇaṁ na aṅgīkṛtavat.
उसने आक्रमण स्वीकार नहीं किया।
(घ) केषाम् आत्मबलिदानं व्यर्थं न भवेत् ?
Kēṣām ātma-balidānaṁ vyarthaṁ na bhavēt?
किनका बलिदान व्यर्थ नहीं होता?
सैनिकानाम् आत्मबलिदानं व्यर्थं न भवेत्।
Sainikānām ātma-balidānaṁ vyarthaṁ na bhavēt.
सैनिकों का बलिदान व्यर्थ नहीं होता।
4. रेखाङ्कितपदानि अवलम्ब्य प्रश्ननिर्माणम्
भारतस्य सेनया पाकिस्तानस्य सह युद्धम् अभवत्। Bhāratasya sēnayā Pākistānasya saha yuddham abhavat. भारत की सेना ने पाकिस्तान के साथ युद्ध किया।
भारतस्य सेनया कस्य सह युद्धम् अभवत् ?
Kasya saha yuddham abhavat?
किसके साथ युद्ध हुआ?
नियन्त्रणरेखायाः समीपे पाकिस्तानस्य विमानं दृष्टमासीत्।
Niyantraṇa-rekhāyāḥ samīpē dṛṣṭam āsīt.
नियंत्रण रेखा के पास विमान देखा गया।
कुत्र पाकिस्तानस्य विमानं दृष्टमासीत् ?
Kutra dṛṣṭam āsīt?
कहाँ देखा गया?
5. मञ्जूषातः पदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत
(क) सैनिकानाम् आत्मबलिदानं व्यर्थं न भवेत्। Vyarthaṁ na bhavēt. व्यर्थ नहीं होगा। (ख) … इति प्रधानमन्त्रीणा अस्माभिः उद्घोषितम्। Pradhāna-mantriṇā. प्रधानमंत्री द्वारा। (ग) शान्तिप्रियाः भारतीयाः इत्यत्र नास्ति सन्देशः। Nāsti sandēśaḥ. संदेश नहीं है।6. संस्कृते अनुवादं कुरुत
(क) सीमाओं की रक्षा कौन करता है?
Sīmānāṁ rakṣāṁ kaḥ karoti?
सीमानां रक्षां कः करोति ?
(ख) हिमालय की ऊँची चोटियाँ बर्फ से ढकी रहती हैं।
हिमालयस्य उच्चशिखराणि हिमेन आच्छादितानि भवन्ति।
(ग) भारतीय शान्तिप्रिय होते हैं।
भारतीयाः शान्तिप्रियाः भवन्ति।
(घ) कारगिल युद्ध में भारत की जीत हुई।
कारगिल-युद्धे भारतस्य विजयः अभवत्।
7. उपसर्ग
अभिलषति = अभि + लष्प्रतिकूलम् = प्रति + कूल
प्रयत्नम् = प्र + यत्न