पाठ के बारे में
‘महामना मदनमोहनमालवीयः’ पाठ में महान शिक्षाविद्, समाजसेवी और राष्ट्रभक्त पण्डित मदन मोहन मालवीय जी के जीवन का वर्णन किया गया है। इस पाठ में उनके उच्च आदर्शों, शिक्षा के प्रति समर्पण तथा देशसेवा की भावना को बताया गया है। मालवीय जी ने काशी हिन्दू विश्वविद्यालय (BHU) की स्थापना करके शिक्षा के क्षेत्र में महत्वपूर्ण योगदान दिया। वे सत्य, सरलता, विनम्रता और राष्ट्रप्रेम के प्रतीक माने जाते हैं। यह पाठ विद्यार्थियों को शिक्षा, सदाचार और देशहित के लिए कार्य करने की प्रेरणा प्रदान करता है।
Lesson 15 – Mahamana Madan Mohan Malaviya (Class 5)
| शब्द | उच्चारण | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|
| शैशवे | Shaishave | बाल्यावस्था में |
| प्रायः | Prāyaḥ | प्रायः, लगभग |
| त्यक्त्वा | Tyaktvā | त्याग कर |
| अधिवक्ता | Adhivaktā | वकील |
| सम्मानितः | Sammānitah | सम्मानित |
| संस्थापकः | Sansthāpakah | संस्थापक |
| संरक्षणे | Saṃrakṣaṇe | संरक्षण में |
| राजनीत्याम् | Rājanītyām | राजनीति में |
| महापुरुषः | Mahāpuruṣaḥ | महान व्यक्ति |
| भारतरत्नेन | Bhārat Ratnena | भारत रत्न से |
| शिक्षकः | Śikṣakaḥ | शिक्षक |
| विद्यालये | Vidyālayae | विद्यालय में |
| देशभक्तः | Deśabhaktaḥ | देशभक्त |
| संस्कृतम् | Saṃskṛtam | संस्कृत भाषा |
| जनः | Janaḥ | व्यक्ति |
| प्रयागराजे | Prayāgarāje | प्रयागराज में |
| पिता | Pitā | पिता |
| माता | Mātā | माता |
| जीवनम् | Jīvanam | जीवन |
| समर्पणम् | Samarpanam | समर्पण |
| विद्या | Vidyā | शिक्षा |
| कार्यः | Kāryaḥ | कार्य |
| संमानः | Sammānah | सम्मान |
| उदाहरणम् | Udāharaṇam | उदाहरण |
| कुलम् | Kulam | परिवार |
Moral / नीति
English: True greatness lies in service to the nation, dedication to education, and preservation of culture.
हिन्दी: सच्ची महानता राष्ट्र सेवा, शिक्षा के प्रति समर्पण और संस्कृति के संरक्षण में है।
| शब्द | पर्याय / व्युत्पत्ति | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|
| राजनीति | राजनीतिज्ञ | राजनीति |
| संस्कृत | संस्कृतिज्ञ | संस्कृत |
| सर्व | सार्वभौम | सभी |
| विशेष | विशेषज्ञ | विशेष |
| वैद्य | वैद्यक | चिकित्सक |
| कुल | कुलीन | परिवार |
पठति → अभवत् : पठिता → अभवत्
क्रीडति → क्रीडिता अभवत्
चलति → चलिता अभवत्
शिक्षकः → शिक्षकः अभवत्
मालवीयः देशभक्तः आसीत् (कः / किम् / का)? उत्तर: कः
श्रीमती मूनादेवी माता आसीत् (कः / किम् / का)? उत्तर: का
सः भारतरत्नेन सम्मानितः (कस्मै / केन / कारणम्)? उत्तर: केन
Activity
English: Write a short essay (150 words) on “Contribution of Madan Mohan Malaviya in Indian Education”.
हिन्दी: “भारतीय शिक्षा में मदन मोहन मालवीय का योगदान” विषय पर 150 शब्दों का निबंध लिखिए।

