
महामना मदन मोहन मालवीय का जीवन परिचय संस्कृत में प्रश्नोत्तर सहित
महामना मदनमोहन मालवीयस्य जन्म प्रयागराजनगरे अभवत्।
mahāmanā madanamohana mālavīyasya janma prayāg-rāja-nagare abhavat.
महामना मदनमोहन मालवीय का जन्म प्रयागराज नगर में हुआ।
तस्य पिता श्री बृजनाथ–मालवीयः आसीत्।
Tasya pitā Śrī Bṛjanātha Mālaviya aasit.
उनके पिता श्री बृजनाथ मालवीय थे।
श्रीमती मूनादेवी तस्य माता आसीत्।
śrīmatī mūnādevī tasya mātā āsīt.
श्रीमती मूनादेवी उनकी माता थीं।
शैशवे सः संस्कृतम् शैशवे सः संस्कृतम् अपठत्।<।
Śaiśave saḥ saṃskṛtam apathat.
बचपन में उन्होंने संस्कृत पढ़ी।
सः महान् देशभक्तः आसीत्।
Saḥ mahān deśabhaktaḥ āsīt.
वह महान देशभक्त थे।
उच्चशिक्षा प्राप्त सः राजकीयविद्यालये शिक्षकः अभवत्।
ucchaśikṣā prāpta saḥ rājakīya-vidyālaye śikṣakaḥ abhavat.
उच्च शिक्षा प्राप्त करने के बाद वह राजकीय विद्यालय में शिक्षक हुए।।
ततः शिक्षकपदं त्यक्त्वा सः अधिवक्ता अभवत्।
Tatah śikṣakapadam tyaktvā saḥ adhivaktā abhavat.
शिक्षक पद छोड़कर वे अधिवक्ता बने।
अयं महापुरुषः शिक्षाविद् राजनीतिज्ञः भारतीयसंस्कृतिसंरक्षकः च आसीत्।
ayaṃ mahāpuruṣaḥ śikṣā-vid rāj nīti-jñaḥ bhāratīya-saṃskṛti-saṃrakṣakaḥ ca āsīt.
यह महापुरुष शिक्षा-विद्, राजनीतिज्ञ और भारतीय संस्कृति के संरक्षक थे
सः वाराणस्यां काशीहिन्दूविश्वविद्यालयस्य स्थापनाम् अकरोत्।
saḥ vārāṇasyām kāśī-hindū-viśva-vidyālayasya sthāpanām akarot
उन्होंने वाराणसी में काशी हिन्दू विश्वविद्यालय की स्थापना की।”
भारतस्य सर्वोच्च-सम्मानेन भारतरत्नेन च अयं सम्मानितः अभवत्।
bhāratasya sarvocca-sammānena bhārat-ratnena ca ayaṃ sam-mānitaḥ abhavat.
यह भारत के सर्वोच्च सम्मान ‘भारत रत्न’ से सम्मानित हुए।
| शब्द | उच्चारण | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|
| शैशवे | Shaishave | बाल्यावस्था में |
| प्रायः | Prāyaḥ | प्रायः, लगभग |
| त्यक्त्वा | Tyaktvā | त्याग कर |
| अधिवक्ता | Adhivaktā | वकील |
| सम्मानितः | Sammānitah | सम्मानित |
| संस्थापकः | Sansthāpakah | संस्थापक |
| संरक्षणे | Saṃrakṣaṇe | संरक्षण में |
| राजनीत्याम् | Rājanītyām | राजनीति में |
| महापुरुषः | Mahāpuruṣaḥ | महान व्यक्ति |
| भारतरत्नेन | Bhārat Ratnena | भारत रत्न से |
| शिक्षकः | Śikṣakaḥ | शिक्षक |
| विद्यालये | Vidyālayae | विद्यालय में |
| देशभक्तः | Deśabhaktaḥ | देशभक्त |
| संस्कृतम् | Saṃskṛtam | संस्कृत भाषा |
| जनः | Janaḥ | व्यक्ति |
| प्रयागराजे | Prayāgarāje | प्रयागराज में |
| पिता | Pitā | पिता |
| माता | Mātā | माता |
| जीवनम् | Jīvanam | जीवन |
| समर्पणम् | Samarpanam | समर्पण |
| विद्या | Vidyā | शिक्षा |
| कार्यः | Kāryaḥ | कार्य |
| संमानः | Sammānah | सम्मान |
| उदाहरणम् | Udāharaṇam | उदाहरण |
| कुलम् | Kulam | परिवार |
Moral / नीति
English: True greatness lies in service to the nation, dedication to education, and preservation of culture.
हिन्दी: सच्ची महानता राष्ट्र सेवा, शिक्षा के प्रति समर्पण और संस्कृति के संरक्षण में है।
प्रश्न: मदनमोहन मालवीयस्य जन्म कुत्र अभवत्?
Madanmohan Mālaviya ka janm kahan hua?
मदनमोहन मालवीय का जन्म प्रयागराज में हुआ।
प्रश्न: तस्य पिता कः आसीत्?
Unke pitā kaun the?
उनके पिता श्री बृजनाथ मालवीय थे।
प्रश्न: सः कुत्र शिक्षकः अभवत्?
Wah kahaan śikṣak bane?
वे राजकीय विद्यालय में शिक्षक बने।
प्रश्न: सः केन सम्मानितः?
Unhe kis se sammānit kiya gayā?
उन्हें भारत रत्न से सम्मानित किया गया।
| शब्द | पर्याय / व्युत्पत्ति | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|
| राजनीति | राजनीतिज्ञ | राजनीति |
| संस्कृत | संस्कृतिज्ञ | संस्कृत |
| सर्व | सार्वभौम | सभी |
| विशेष | विशेषज्ञ | विशेष |
| वैद्य | वैद्यक | चिकित्सक |
| कुल | कुलीन | परिवार |
उदाहरणानुसार परिवर्तयत –
पठति → अभवत् : पठिता → अभवत्
क्रीडति → क्रीडिता अभवत्
चलति → चलिता अभवत्
शिक्षकः → शिक्षकः अभवत्
प्रश्नानि कुर्वन्तु –
मालवीयः देशभक्तः आसीत् (कः / किम् / का)? उत्तर: कः
श्रीमती मूनादेवी माता आसीत् (कः / किम् / का)? उत्तर: का
सः भारतरत्नेन सम्मानितः (कस्मै / केन / कारणम्)? उत्तर: केन
Activity
English: Write a short essay (150 words) on “Contribution of Madan Mohan Malaviya in Indian Education”.
हिन्दी: “भारतीय शिक्षा में मदन मोहन मालवीय का योगदान” विषय पर 150 शब्दों का निबंध लिखिए।